Toprak ve Ayçiçeği

Öğretmen etkinlik öncesinde boş kapları, pamukları, seçilebilir tohumları, suyu, boya kalemlerini, makasları, yapıştırıcıları, ayçiçeği kalıplarını, zemin kâğıtlarını ve ayçiçeği çekirdeklerini masalara düzenler. Aydınlık pencere önünde deney kapları için güvenli bir yer belirler. Çocuklar sınıfta halka olurken öğretmen “Ben, küçük kaplanım...” tekerlemesini söyler; çocuklar her dize sonunda belirledikleri kişisel alana küçük sıçrama hareketi yapar ve halkaya gelir. Öğretmen eline bir tohum alarak “Bu minicik şeyin içinde ne saklı olabilir?” diye sorar. Çocukların tahminlerini dinler; ardından “Toprak nedir, nasıl oluşur, ne işe yarar, toprakta neler yetişir?” sorularını yöneltir. Toprağın taşların zamanla ufalanması, kum, kil ve çürümüş bitki parçalarının karışmasıyla oluşan doğal bir örtü olduğunu yaşa uygun biçimde açıklar. Toprağın bitkilere yuva olduğunu, bazı canlıların toprakta yaşadığını, suyu emdiğini ve insanların yetiştirdiği besinlerle yaşamı desteklediğini söyler. Çocuklar elma, çilek, mısır, havuç, patates ve domates gibi örnekleri paylaşır; öğretmen taşlı, killi, kumlu ve humuslu toprakların farklı görünebildiğini belirtir. Öğretmen “Bir bitkinin büyümesi için neler gerekir?” sorusunu sorar ve cevapları su, ışık, hava, uygun ortam ve zaman başlıklarında toplar. Kök, gövde, yaprak, çiçek ve tohum kavramlarını bedeninde göstererek modeller. “Bitkiler canlı mıdır? Bunu nasıl anlarız?” sorusuyla çocukların gerekçe kurmalarını destekler. Her çocuk fasulye, nohut, mercimek veya mısır arasından bir tohum seçer ve hangi tohumun önce değişeceğine dair tahminini söyler. Öğretmen çimlendirme basamaklarını yavaşça gösterir: Kabın tabanına pamuk yerleştirilir, seçilen tohum pamuğun üzerine konur, üstü pamukla hafifçe örtülür ve pamuk nemlenecek kadar su eklenir. Çocuklar aynı sırayı uygularken öğretmen “Kabın içinde su birikirse ne olabilir?” diye sorarak fazla suyun tohumu olumsuz etkileyebileceğini düşündürür. Çocuklar kaplarının altına adlarını boya kalemiyle yazar. Kaplar pencere önüne yerleştirilir; pamuk kurudukça az su eklenerek günlük gözlem yapılacağı, büyümenin zaman ve sabır istediği vurgulanır. Çocuklar açık bir alanda birbirinden uzaklaşır. Öğretmen “Şimdi sert kabuklu, uykucu tohumlarız.” dediğinde çömelirler. Parmaklarıyla yağmur sesi çıkarırken çocuklar suyun toprağa ulaştığını canlandırır; “Güneş toprağı ısıtıyor, kabuğun çatlıyor” yönergesiyle yavaşça doğrulurlar. Kollarını kök, gövde ve yaprak gibi kullanır; rüzgârda kontrollü biçimde sağa sola sallanırlar. Drama sonunda “Toprağın altındayken nasıl hissettin, güneşi görünce ne düşündün, büyümek için en çok neye ihtiyaç duydun?” soruları üzerinde ikili paylaşım yapılır. Öğretmen hikâye kitabından ayçiçeği ve büyüme temalı bölümü okur. Van Gogh’un “Ayçiçekleri” çalışmasında ayçiçeklerini resmettiğini söyleyerek sanatçıların aynı çiçeği farklı renk, biçim ve düzenlerde gösterebileceğini açıklar. Çocuklar kendi ayçiçeklerinde hangi ayrıntıyı öne çıkaracaklarına karar verir. Masalara geçişte çocuklar sırayla malzemelerini alır; makas ve yapıştırıcının yalnızca masada, dikkatle kullanılacağı hatırlatılır. Çocuklar ayçiçeği kalıbındaki taç yaprakları sarıya, gövde ve yaprakları yeşile, orta bölümü kahverengiye boyar. Dış çizgileri izleyerek parçaları keser, taç yaprakları hafifçe kıvırarak üç boyutlu görünüm verir ve zemin kâğıdına yapıştırır. Orta bölüme az miktarda yapıştırıcı sürüp ayçiçeği çekirdeklerini yerleştirir; gökyüzü, güneş, çimen ya da toprak ayrıntılarını kendi seçimiyle tamamlar. Bitiren çocuklar çalışmalarını sergileme alanına bırakır ve arkadaşının çalışmasında fark ettiği bir ayrıntıyı nazikçe paylaşır. Halkada “Bugün neler yaptık/öğrendik?”, “Toprağın oluşumu nasıldır?”, “Bitkilerin kısımları nelerdir?”, “Bitkiler canlı mıdır cansız mıdır?”, “Bitkilerin oluşum aşamalarını ve deneyimizi nasıl yaptık?” ve “Bir tohum olsaydın hangi tohum olmak isterdin?” soruları sorulur. Öğretmen çocukların tahminlerini deney kaplarıyla ilişkilendirir ve çimlenme sürecindeki değişimleri her gün gözlemlemelerini ister. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.