Toprak ve Ayçiçeği

Öğretmen etkinlik öncesinde minderleri yarım ay biçiminde yerleştirir; boş kapları, pamukları, seçilebilecek fasulye, nohut, mercimek ve mısır tohumlarını, suyu ve abeslang çubuklarını masalara küçük gruplar hâlinde koyar. Ayçiçeği kalıpları, boya kalemleri, makas, yapıştırıcı, zemin kâğıdı ve ayçiçeği çekirdekleri sanat masasında hazır bulunur. Çekirdeklerin sanat çalışması için kullanılacağı, ağıza götürülmeyeceği hatırlatılır. Çocuklar “Ben küçük kaplanım…” tekerlemesiyle, taşlara basıyormuş gibi dikkatle ilerleyip minderlerine geçerler. Öğretmen, “Bugün toprağın altında başlayan bir yolculuğu keşfedeceğiz. Sizce toprak nedir; toprağın içinde kimler ve neler olabilir?” diye sorar. Her çocuğun söz almasına zaman tanır; ardından kısa ve somut açıklamalar yapar: “Toprak yeryüzünü örten doğal bir katmandır. Taşlar zamanla ufalanır; kum, kil ve çürüyen bitki parçalarıyla toprak oluşur.” Toprağın bitkilere yuva olduğunu, bazı hayvanların toprakta yaşadığını, suyu emdiğini ve yiyeceklerimizin pek çoğunun toprakta yetişen bitkilerden geldiğini açıklar. “Elma, havuç, domates ve mısırın büyümesi için toprak nasıl yardımcı olur?” sorusuyla çocukların neden-sonuç kurmalarını destekler. Taşlı, kumlu ve killi toprakların olabileceğini; tuğla, çömlek ve vazo gibi eşyaların da topraktan yapılabildiğini belirtir. Hikâye kitabındaki ayçiçeğiyle ilgili bölümü çocukların seçimine göre öğretmen okur ya da resimlere bakarak birlikte anlatır. “Bir tohumun bitki olması için neler gerekir?” sorusuna gelen cevaplar; su, ışık, uygun sıcaklık ve zaman kavramlarıyla tamamlanır. Öğretmen bitkinin kök, gövde, yaprak, çiçek ve tohum bölümlerini kendi bedeni üzerinde modelleyerek gösterir. Çocuklar ikili gruplarda birinin bitki, diğerinin de bitkinin gereksinimlerini söyleyen arkadaş rolünde kısa bir canlandırma yaparlar. Ardından çocuklar masalara geçer ve her biri ekmek istediği tohumu seçer. Öğretmen işlemi yavaşça gösterir: “Önce kaba pamuğu koyuyoruz, sonra bir-iki tohumu yerleştiriyoruz, en üste yeniden pamuk koyuyoruz. Sonra pamuğu ıslatacak kadar su ekliyoruz.” Çocuklar aynı üç aşamayı uygular; zorlananlara öğretmen kabı sabitleme, pamuğu yerleştirme veya suyu kontrollü dökme desteği verir. Her çocuk abeslang çubuğunu kabına yerleştirerek kendi deneyini ayırt eder. Kaplar birlikte ışık alan pencere kenarına konur. “Bugün filiz görür müyüz? Neden beklememiz gerekir?” soruları ile tahminler alınır; pamuğun kurudukça az miktarda su ekleneceği vurgulanır. Hareketli geçiş için öğretmen, “Şimdi hepimiz minicik, sert ve uykucu birer tohumuz,” der. Çocuklar birbirine çarpmayacakları güvenli bir yerde çömelir. Öğretmen parmaklarıyla yağmur sesi çıkarırken çocuklar suyu hisseden tohumlar olur; “Güneş çıktı,” yönergesinde önce parmaklarını, sonra kollarını uzatırlar. “Köklerin aşağı, gövden yukarı büyüyor; yaprakların rüzgârda yavaşça sallanıyor,” açıklamasıyla ayağa kalkıp dengeli hareket ederler. Drama sonunda “Toprağın altında nasıl hissettin?”, “Güneşi görünce ne yaptın?” ve “Büyümek için en çok neye ihtiyaç duydun?” soruları sorulur. Sanat masasında öğretmen Van Gogh’un “Ayçiçekleri” tablosunda ayçiçeklerinin dikkat çekici olduğunu söyleyerek çocukları kendi ayçiçeklerini oluşturmaya davet eder. Çocuklar kalıptaki taç yaprakları sarıya, gövde ve yaprakları yeşile, orta bölümü kahverengiye boyar. İsteyen çocuklar taç yaprakları hafifçe kıvırır; dış çizgileri izleyerek parçaları keser ve zemin kâğıdına yapıştırır. Ayçiçeği çekirdeklerini orta bölüme yapıştırarak tohum yatağını tamamlarlar. Gökyüzü, güneş, toprak ya da çimen ayrıntılarını seçerek eklerler. Ürünler yan yana incelenir; çocuklar ayçiçeklerinde kullandıkları renkleri ve tohumların yerini arkadaşlarıyla paylaşır. Öğretmen değerlendirme sorularını sorar: “Bugün neler yaptık/öğrendik?”, “Toprağın oluşumu nasıldır?”, “Bitkinin kısımları nelerdir?”, “Bitkiler canlı mıdır cansız mıdır?”, “Deneyimizi hangi sırayla yaptık?” ve “Bir tohum olsaydın hangisi olmak isterdin?” Son olarak öğretmen, konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtlarını çocuklara uygular. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.