Toprak ve Ayçiçeği

Öğretmen etkinlikten önce boş kapları, her çocuk için küçük pamuk parçalarını, az sayıda fasulye, nohut, mercimek ve mısır tohumunu, suyu, ayçiçeği kalıplarını, boya kalemlerini, yapıştırıcıyı, ayçiçeği çekirdeklerini ve zemin kâğıtlarını masalara düzenler. Ayçiçeği kalıplarındaki kesilecek parçaları 36-48 ay çocukları için önceden ayırır; makas kullanmak isteyen çocuklara yakından eşlik eder. Tohumların yenmeyeceğini, ağızdan uzak tutulacağını ve etkinlik sonunda ellerin temizleneceğini kısa ve net biçimde hatırlatır. Çocuklar öğretmenin yanına yarım ay şeklinde oturur. Öğretmen elindeki tohumu göstererek, “Bu minicik şey ne olabilir? Sizce içinde ne saklıyor?” diye sorar; her cevabı kabul ederek “Bu bir tohum. Su, ışık ve zaman bulunca bitki olabilir.” der. Ardından “Toprak nedir, toprakta neler büyür?” sorularını yöneltir. Çocukların bildiği sebze, meyve ve çiçek adlarını dinler. “Toprak, bitkilerin yuvasıdır. Taşlar çok uzun zamanda küçülür, eski bitki parçalarıyla karışır ve toprak oluşur.” açıklamasını kısa cümlelerle yapar. “Toprak bitkiye yuva olur; suyu tutar. Karınca ve solucan gibi bazı hayvanlar da toprakta yaşar.” diyerek konuyu somutlaştırır. Öğretmen hikâye kitabından tohumun büyümesiyle ilgili kısa bir bölümü, resimleri çocuklara göstere göstere okur. Okuma sırasında “Tohum nerede?”, “Bitkinin yaprağını gösterelim.” gibi tek basamaklı sorular sorar. Çocuklar resimdeki tohum, kök, gövde, yaprak ve çiçeği parmaklarıyla gösterir. Öğretmen, “Bitkiler canlıdır; suya, ışığa ve zamana ihtiyaç duyar.” diyerek ana fikri tekrar eder ve “Biz de tohumumuzu uyandıralım mı?” diyerek masalara geçişi başlatır. Her çocuk istediği bir tohumu seçer. Öğretmen önce kendi kabında yavaşça model olur: “Pamuğu koy, tohumu bırak, üstüne bir pamuk daha koy.” Çocuklar aynı sırayla kaplarını hazırlar. Öğretmen her çocuğun kabına az miktarda su dökmesine yardım eder; pamuk ıslak, fakat su içinde kalmayacak şekilde kontrol edilir. Çocuklar kaplarını birlikte ışık alan pencere kenarına yerleştirir ve kendi kaplarının yerini hatırlar. “Her gün bakacağız; pamuk kurursa biraz su vereceğiz. Büyümek için beklemek gerekir.” denir. Masalar toparlandıktan sonra çocuklar aralarında boşluk bırakarak güvenli bir alana geçer. Öğretmen, “Şimdi minicik, uykulu tohumlarız.” der; çocuklar çömelip kollarını bedenlerine yaklaştırır. Öğretmen parmaklarıyla yağmur sesi çıkarır: “Yağmur geldi, su size ulaştı.” Çocuklar parmaklarını kıpırdatır. “Güneş çıktı; tohum çatlıyor.” yönergesiyle yavaşça kollarını yukarı uzatırlar. “Kökler aşağıda, gövde yukarıda; yapraklar rüzgârda sallanıyor.” denildiğinde ayakta, yerlerinden ayrılmadan sağa sola hafifçe sallanırlar. Öğretmen “Rüzgâr durdu, bitkiler dinleniyor.” diyerek hareketi sakin biçimde bitirir. Çocuklar yeniden oturduğunda öğretmen drama yaşantısını kısa sorularla konuşur: “Tohumken nasıl durdun?”, “Suyu duyunca ne yaptın?”, “Bitkinin büyümesi için ne gerekir?” Cevap vermek istemeyen çocukların hareketle göstermesine izin verir. Ardından ayçiçeği kalıbını gösterir; taç yaprakları, gövdeyi, yaprağı ve ortadaki tohum yerini birlikte inceler. Çocuklar taç yapraklarını sarıya, gövde ve yaprakları yeşile, orta bölümü kahverengiye boyar. İsteyen çocuklar öğretmenin desteğiyle kalıbın kolay bölümlerini keser; diğer çocuklar önceden ayrılmış parçaları kullanır. Her çocuk ayçiçeği çekirdeklerini orta bölüme yapıştırır, parçalarını zemin kâğıdına yerleştirip yapıştırır ve isterse güneş ya da toprak çizgisi ekler. Öğretmen “Fidan dikelim, tohum ekelim” şarkısını söylerken çocuklar çalışmayı kendi hızlarında tamamlar. Çalışmalar yan yana konur; çocuklar bir arkadaşının ayçiçeğine bakıp “Ben sarı yaprakları gördüm.” gibi kısa bir paylaşım yapar. Öğretmen değerlendirmede “Bugün neler yaptık/öğrendik?”, “Toprak nasıl oluşur?”, “Bitkinin kısımları nelerdir?”, “Bitkiler canlı mı, cansız mı?”, “Deneyimizi nasıl yaptık?” ve “Bir tohum olsaydın hangi tohum olmak isterdin?” sorularını yaşa uygun seçenekler ve modellemeyle sorar. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.