Zaman ve Dinozorlar

Öğretmen etkinlikten önce her çocuk için oyuncak dinozorun tuz seramiği, kil ya da oyun hamuru içinde bıraktığı izi içeren küçük “araştırma taşı” parçalarını hazırlar; parçaları kaplardaki toprağa gizler. Her masaya ahşap çekiç, fırça, dil çubuğu, yapıştırıcı ve yeterli sayıda oyuncak dinozor yerleştirir. Çocuklar çemberdeyken bir dinozoru elinde saklayarak, “Bu hayvan sizce bugün mü yaşadı, yoksa çok ama çok eski bir zamanda mı?” diye sorar. Çocukların tahminlerini dinler; “Dinozorlar, insanlar ortaya çıkmadan çok önce yaşadılar. Önce dinozorlar, sonra insanlar, bugün de biz varız.” diyerek zaman sıralamasını beden hareketleriyle canlandırır. Çocuklar “önce” denince çömelir, “sonra” denince ayağa kalkar, “bugün” denince kendilerini gösterir. Öğretmen “Dinozorlar Şarkısı”nı söylemeye başlar; çocuklar ister küçük adımlarla, ister uzun dinozor adımlarıyla sınıfta güvenli boş alanda yürür. Şarkı durduğunda öğretmen “Dinozor yumurtadan çıktı!”, “Uzun boynuyla yaprak yiyor!” ya da “Sessizce uyuyor!” gibi kısa yönergeler verir. Çocuklar seçtikleri hareketle donar. Ardından herkes masasına kendi seçtiği dinozor yürüyüşüyle geçer. Öğretmen bir oyuncak dinozoru hamura bastırarak iz çıkarma işlemini yavaşça modeller; çocuklar bir parça hamuru düzleştirir, seçtikleri dinozoru bastırır ve izi bozmadan kaldırır. “Bu iz kime ait olabilir? Büyük mü, küçük mü? Neden böyle düşünüyorsun?” sorularıyla gözlemlerini söze dökmelerine fırsat verir. Öğretmen kaplardaki toprağı ve araçları göstererek “Bunlar sizce ne işe yarar?” diye sorar. Tahminlerden sonra, “Eskiden yaşamış canlıların günümüze ulaşan kalıntılarına, izlerine ve işaretlerine fosil denir. Fosilleri inceleyen bilim insanlarına paleontolog denir.” açıklamasını yapar. Hazırlanan parçaların gerçek fosil olmadığını, paleontologların çalışmasını canlandıran araştırma taşları olduğunu özellikle belirtir. Çocuklar iki-üç kişilik masalarda sırayla paleontolog olur: Önce fırçayla toprağı nazikçe ayırır, sonra dil çubuğuyla parçayı yoklar, gerekirse ahşap çekici masaya yakın tutup çok hafif vuruşlarla kullanır. Öğretmen “Çekici havaya kaldırmıyoruz, arkadaşımıza değil taşa doğru yavaşça vuruyoruz.” diyerek güvenlik kuralını model olur ve her masayı destekler. Araştırma taşı açıldığında çocuklar içindeki dinozor izini ya da oyuncağı inceler. Bir çocuk fırçalama yaparken diğeri bulguyu tarif eder, sonra roller değişir; böylece her çocuk araçları kullanır. Öğretmen “Bu fosil hangi hayvana ait olabilir?”, “Uçar mı, et mi yer, ot mu yer?”, “Boyu uzun mu kısa mı?” sorularıyla çocukların gerekçe kurmasını destekler. Bulduklarını masadaki dinozorlarla karşılaştıran çocuklar, benzer olduğunu düşündükleri oyuncağı seçip yanına koyar. Zorlanan çocuklara öğretmen tek basamaklı yönerge verir; hızlı tamamlayan çocuklardan izin yönü, ayak sayısı ya da boyut hakkında yeni bir tahmin yapmaları istenir. Çocuklar bulgularını çembere getirir ve her biri isterse “Benim fosilim ... olabilir, çünkü ...” cümlesini tamamlar. Öğretmen, “Sen de dinozorların zamanında yaşamak ister miydin?”, “Paleontolog olmak ister misin?” sorularını yargılamadan dinler. Geçiş için “Otçul Dinozor” parmak oyunu oynanır: yumurtanın “çat çat çat” açılması, minik dinozorun etrafa bakması, yaprakları “ham ham ham” yemesi, büyüyüp “güm güm” yürümesi ve uyuması el-kol hareketleriyle canlandırılır. Son değerlendirmede “Bugün neler yaptık?”, “En çok hangi etkinlikte eğlendin?”, “Dinozorlar ne zaman yaşamışlardır?”, “Dinozorların günümüze ulaşan kalıntılarına ne denir?” ve “Paleontolog ne yapar?” soruları sorulur. Etkinliğin sonunda öğretmen, önceden hazırlanmış fosil-dinozor eşleştirme ve zaman sıralama parçaları bulunan çalışma kâğıtlarını dağıtır. Çocuklara “Önce dinozoru, sonra insanı, en sona bugünü gösteren parçayı bul ve yapıştır.” yönergesini kısa cümlelerle açıklar; her çocuğun seçimini söylemesine fırsat verir ve gerektiğinde parçayı birlikte inceleyerek destek sağlar. Çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır.