Zaman ve Dinozorlar

Öğretmen etkinlikten bir gün önce tuz seramiği, kil ya da oyun hamurundan avuç içi büyüklüğünde parçalar hazırlar; her parçanın içine bir oyuncak dinozoru kısmen yerleştirir. Parçalar sertleşince kaplardaki toprağın içine gömülür. Masalara fırçalar, dil çubukları ve öğretmenin yakınında kullanılacak ahşap çekiçler yerleştirilir. Çocukların sırayla çalışabilmesi için her kapta az sayıda buluntu bulunur. Çocuklar yarım ay şeklinde oturur. Öğretmen bir oyuncak dinozoru gösterip, “Bu dinozor şimdi mi yaşıyor, yoksa çok eski zamanda mı yaşamış?” diye sorar. Yanıtlar kabul edilir ve “Dinozorlar çok eski zamanlarda, insanlar yokken yaşamış hayvanlardı.” denir. Çocuklar elleriyle büyük-küçük dinozor hareketleri yapar; öğretmen “Uzun boyunlu ol, küçücük ol, ağır ağır yürü.” gibi tek basamaklı yönergeleri modelleyerek verir. Öğretmen “Dinozorlar Şarkısı”nı kısa hareketlerle söyler. Çocuklar istedikleri dinozor yürüyüşünü seçer; ayaklarını yere hafifçe vurarak yürür, kollarını kanat ya da uzun boyun gibi kullanır. “Dur” denildiğinde heykel olur, “Yuvasına git” denildiğinde minderlerine oturur. Böylece hareketten sakin çalışmaya geçilir. Öğretmen toprak dolu kabı gösterir ve “Toprağın altında ne saklanmış olabilir?” diye sorar. Bir parçayı fırçayla yavaşça temizleyip model olur. “Eskiden yaşamış canlılardan kalan izlere ve parçalara fosil denir. Fosilleri araştıran kişiye paleontolog denir.” açıklamasını kısa tutar. Çocuklardan bu uzun sözcüğü söylemeleri beklenmez; “Fosil araştırıcısı gibi dikkatli bakacağız.” denir. Çocuklar küçük gruplar hâlinde kapların başına geçer. Önce fırçayla toprağı nazikçe kenara iter, sonra dil çubuğuyla parçanın çevresini açar. Öğretmen “Fırçala, bak, dur.” sözleriyle işlemi tekrar eder. Ahşap çekiç yalnızca öğretmenin yanında, sırayla ve yumuşakça bir kez vurmak isteyen çocuklar tarafından kullanılır; istemeyen çocuk fırça ya da dil çubuğunu seçer. Öğretmen her buluntuyu çocuğun eline vererek “Dinozoru görüyor musun?” diye sorar ve zorlanan çocuğun elinin yanından modeli yeniden gösterir. Buluntusuna ulaşan çocuk, seçtiği oyuncak dinozoru yumuşak kilin üzerine bastırır ve kaldırır. Oluşan izi parmağıyla inceler; dil çubuğuyla izin çevresine kısa çizgiler ekleyerek kendi fosil resmini oluşturur. Öğretmen “İz büyük mü, küçük mü?”, “Dinozorun ayağı kaç parmaklı görünüyor?” sorularıyla somut gözlemi destekler. Çocuklar birbirlerinin izlerine bakabilir; paylaşmak istemeyen çocuk çalışmasını önünde tutabilir. Çalışmalar yan yana konur. Her çocuk isterse buluntusunu gösterir. Öğretmen “Bu fosil hangi hayvana ait olabilir?”, “Uçar mı?”, “Et mi yer, ot mu yer?”, “Boyu uzun mu kısa mı?” sorularını tek tek sorar; çocukların jest, tek sözcük ya da kısa cümleyle yanıt vermesine fırsat verir. “Sen de dinozorların zamanında yaşamak ister miydin?” ve “Paleontolog olmak ister misin?” sorularında doğru yanıt olmadığı vurgulanır. Çocuklar yeniden minderlere gelir ve “Otçul Dinozor” parmak oyununu öğretmenin hareketlerini izleyerek oynar: yumurta için ellerini kapatır, “çat çat çat” diyerek açar, etrafa bakar, toprağa basar, ağaca uzanır, “ham ham ham” yapar, uzar, “güm güm” yürür ve uyku hareketi yapar. Ardından öğretmen “Bugün neler yaptık?”, “En çok hangi etkinliği yaparken eğlendin?”, “Dinozorların günümüze ulaşan kalıntılarına ne denir?” ve “Paleontolog ne yapar?” sorularıyla kısa değerlendirme yapar. Son olarak çalışma kâğıtları dağıtılır; öğretmen büyük resimleri işaret ederek “Dinozoru bul, fosili göster ve dil çubuğunla çizginin üzerinden git.” yönergesini verir. Gerektiğinde yönergeyi bire bir tekrar eder ve çocuklara sözel ya da el hareketiyle destek olur. Çalışma kâğıtları çocuklarla birlikte tamamlanır.