Parlak / Mat Kavramı

“Parlak Mat Kavramını Öğreniyorum - Fatih Sultan Mehmet (İstanbul’un Fethi)” etkinliği için öğretmen, karton, fon kartonu, kâğıt rulo, yumurta kolisi, oyuncak gemi, ip, ritim çubukları, boya kalemleri, makas ve yapıştırıcıyı ulaşılabilir masalara yerleştirir. Materyaller içinden ışıkta belirgin yansıma veren ve yansıma vermeyen yüzeyleri önceden inceler. Makas kullanım alanını belirler; çöp şişleri yalnızca öğretmenin kullanacağı güvenli bir yerde tutar. Çocuklar boş alanda yarım ay biçiminde toplanır. Öğretmen “Ben küçük kaplanım, taştan taşa atlarım; bir engel görünce dikkatle zıplarım.” diyerek tekerlemeye ritim tutar. Çocuklar tekerlemeye eşlik eder, öğretmenin gösterdiği gibi küçük adımlarla ilerler ve dur işaretinde donar. Öğretmen oyuncak gemiyi, kartonu ve yumurta kolisini göstererek “Bu yüzeylerden hangisi ışığı geri gönderiyor gibi görünüyor? Hangisi daha sakin, parlamayan bir yüzeye benziyor?” diye sorar. Çocuklar materyallere dokunmadan yakından bakar, tahminlerini gerekçeleriyle paylaşır. Öğretmen, “Işık vurduğunda gözümüze yansıma gönderen yüzeylere parlak, yansıması az olanlara mat deriz.” açıklamasını yapar. Çocuklar seçilen materyalleri sırayla farklı açılardan tutup gözlemler; her biri bir materyal için “Bence parlak/mat, çünkü…” cümlesini tamamlar. Öğretmen doğru sözcük kullanımını modelleyerek her görüşü kabul eder ve gerekli yerde kavramı yeniden açıklar. Öğretmen fon kartonundan hazırladığı kale görüntüsünü ve oyuncak gemiyi ortaya koyar. “İstanbul’u Fatih Sultan Mehmet fethetti. Gemileri karadan yürütmek, zorlu bir durumda çözüm düşünmeye güzel bir örnektir.” der. “İstanbul hangi bölgededir?”, “Kale gördün mü?”, “Sen gemiyi karada ilerletmek isteseydin hangi materyalleri seçerdin; neden?” sorularıyla sohbeti sürdürür. Çocuklar ikili gruplarda kartonun eğimini, kâğıt ruloların yerini ve ipin kullanımını konuşarak bir plan yapar. Öğretmen, fikirleri “itmek, çekmek, altına rulo koymak” gibi anlaşılır sözcüklerle tekrar eder; herkesin farklı bir çözüm deneyebileceğini belirtir. Küçük gruplar kartonla kısa bir yol oluşturur; kâğıt ruloları yolun altına yerleştirip oyuncak gemiyi ilerletmeyi dener. İpi gemiye öğretmenin bağlamasına izin verir ve çocuklar sırayla nazikçe çeker. Gemi takıldığında öğretmen “Sorun nerede olabilir?”, “Yolu ya da ruloları nasıl değiştirebiliriz?” diyerek akranların önerilerini alır. Gruplar çözümünü dener, diğer grubun fikrini dinler ve alkış yerine ritim çubuklarıyla iki hafif vuruş yaparak paylaşımı destekler. Çöp şişler öğretmen tarafından, gerekli görülürse karton parçalarını sabitlemek için kullanılır; çocuklar bunlara dokunmaz. Masalara geçildiğinde çocuklar fon kartonu üzerine İstanbul’un Fethi ve geminin karadan ilerleyişini resimler. Karton, yumurta kolisi ve kâğıt rulodan seçtikleri parçaları makasla kesip yapıştırarak kale, yol veya gemi ayrıntısı oluştururlar. Öğretmen “Resminde parlak olduğunu düşündüğün yere ışık çizgileri, mat yere daha yumuşak çizgiler ekleyebilirsin.” der; çocuk isterse resmine “parlak” ve “mat” sözcüklerini öğretmene yazdırır. Üretim sırasında “Yıldızlar Parıl Parıl Parlar” şarkısı söylenir; çocuklar yıldızlarda ellerini açıp parıldama, bulutlarda yavaşça sallanma, “Çocuklar nerde?” bölümünde çömelip “Burada!” diyerek ayağa kalkma hareketlerini yapar. Çalışmalar çemberde sergilenir; her çocuk isterse ürünündeki bir parlak ve bir mat bölümü, grubunun gemiyi nasıl yürüttüğünü açıklar. Öğretmen “Bugün neler yaptık ve öğrendik?”, “Sınıfımızda parlak olan nesneler hangileri?”, “Sınıfımızda mat olan nesneler hangileri?”, “Senin parlak bir eşyan var mı?” ve “İstanbul’u kim fethetti?” sorularını yöneltir. Son olarak çalışma kâğıtları dağıtılır; çocuklara parlak ve mat görselleri inceleyip uygun olanları yaşlarına uygun biçimde boyama, eşleştirme veya işaretleme yönergesi açıklanır ve gereksinim duyanlara bireysel destek verilir.