Parlak / Mat Kavramı

Öğretmen etkinlikten önce karton ve fon kartonundan alçak bir yol alanı hazırlar; oyuncak gemiyi, ipi, ritim çubuklarını, kâğıt rulolarını, yumurta kolilerini, boya kalemlerini, makası ve yapıştırıcıyı erişilebilir masalara yerleştirir. Çöp şişleri yalnızca öğretmenin kullanacağı ayrı bir yerde tutar. Çocuklar çemberde toplanınca öğretmen “Ben küçük kaplanım, taştan taşa atlarım” tekerlemesini söyler; çocuklar sınıfta güvenli aralıklarla, öğretmenin gösterdiği gibi iki ayakla öne küçük sıçramalar yapar. “Şimdi kaplanlarımız sessizce çembere dönüyor” geçişiyle dikkat yeniden toplanır. Öğretmen oyuncak gemi, karton, fon kartonu ve ritim çubuklarını çocukların görebileceği biçimde tutar. “Hangisinin üstünde ışık pırıl pırıl görünüyormuş gibi? Hangisi daha sakin, parlamayan görünüyor?” diye sorar. Çocukların dokunmasına ve nesneleri farklı açılardan incelemesine fırsat verir. “Işık geldiğinde pırıltı görüyorsak parlak, pırıltı çok azsa ya da yoksa mat diyebiliriz” açıklamasını kısa cümlelerle yapar. Her çocuk seçtiği bir materyali göstererek “Bu parlak/mat olabilir, çünkü…” cümlesini öğretmenin sözel modeliyle tamamlar. Öğretmen doğru gözlemleri pekiştirir; aynı nesnenin farklı bölümlerinin farklı görünebileceğini de kabul eder. Öğretmen, “Bugün Fatih Sultan Mehmet ve İstanbul’un Fethi ile ilgili bir yolculuk yapacağız,” der. İstanbul’un Marmara Bölgesi’nde olduğunu, Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethettiğini yaşa uygun ve kısa bir anlatımla paylaşır. Gemilerin karadan yürütülmesi fikrini, “Gemiler denize ulaşmak için karada nasıl ilerleyebilir?” sorusuyla somutlaştırır. Çocuklar ikili olarak düşünür; biri fikrini söyler, diğeri “Ben de…” diyerek ekleme yapar. Öğretmen “Yuvarlayabilir miyiz, çekebilir miyiz, altına yol yapabilir miyiz?” sorularıyla düşünmeyi destekler. Üç-dört kişilik küçük gruplar kartonla bir yol oluşturur. Öğretmen ipi oyuncağa nasıl bağlayacağını gösterir; çocuklar sırayla ipi yavaşça çekerek gemiyi yol üzerinde ilerletir. Ritim çubuklarını geminin yoluna destek olacak biçimde yerleştirip hangi düzenlemede geminin daha kolay hareket ettiğini denerler. Çöp şiş gerekirse yalnızca öğretmen tarafından kartonu sabitlemek için kullanılır. Öğretmen “Gemi durdu; neyi değiştirebiliriz?” diyerek çocukların çözüm üretmesini sağlar. Her grup, işe yarayan bir çözümünü diğerlerine bir cümleyle anlatır. Hareketli geçişte öğretmen “Parlak mı, mat mı?” oyunu başlatır. Çocuklar öğretmenin elindeki materyali inceler. Öğretmen “Parlak” dediğinde çocuklar parlayan yıldız gibi parmaklarını açıp yukarı uzanır; “mat” dediğinde karton gibi sakin ve hareketsiz çömelir. Yönergeler yavaş başlayıp birkaç kez tekrarlanır; oyunda hız değil dikkat ve katılım önemlidir. Ardından çocuklar masalara, seçtikleri arkadaşlarının yanına geçer. Sanat çalışmasında çocuklar karton, fon kartonu, kâğıt rulo ve yumurta kolilerini kullanarak “Gemiyi Karadan Yürütmek” çalışmasını oluşturur. Öğretmen önce kartona yolu, gemiyi ve yolun yanındaki bir bölümü yerleştirmeyi modelleyerek iki-üç basamaklı yönerge verir: “Önce yolunu seç, sonra gemini yerleştir, en son parçaları yapıştır.” Çocuklar isterlerse gemiye boya kalemleriyle parlak görünmesi için ışık çizgileri, yol ve çevreye mat görünmesi için daha yumuşak çizgiler ekler. Makas kullanmak isteyen çocuklar oturarak ve öğretmen desteğiyle keser; kesmek istemeyenler hazır parçaları seçer. Çalışmalar kurumaya bırakılırken çocuklar ritim çubuklarıyla yavaş-hızlı vuruşlar yapar ve “Yıldızlar parıl parıl parlar” şarkısını söyler. “Yıldızlar parıl parıl parlar, güneş yüzümüzü yakar, bulutlar birbirine çarpar, o anda şimşek çakar” sözlerinde yıldız, güneş, bulut ve şimşek hareketleri eklenir. Paylaşım çemberinde isteyen çocuk çalışmasını gösterir; arkadaşları dikkatle dinler. Öğretmen “Bugün neler yaptık ve öğrendik?”, “Sınıfımızda parlak olan nesneler hangileri?”, “Mat olan nesneler hangileri?”, “Senin parlak bir eşyan var mı?”, “İstanbul hangi bölgededir?” ve “İstanbul’u kim fethetti?” Öğretmen bu sorularını yöneltir. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.