Orman Haftası ve Erozyon

Öğretmen etkinlik öncesinde iki leğeni çocukların rahatça görebileceği yere yerleştirir; kavanozları suyla doldurur, toprağı, çimleri ve dal parçalarını hazır bulundurur. Çocuklar yarım ay şeklinde oturduğunda öğretmen avucunda biraz toprak göstererek “Dünyamızda sudan başka neler var?” diye sorar. Çocukların toprak, kaya ve taş cevaplarını dinler; “Toprak, kaya ve taşların bulunduğu bu bölüme kara denir. Evler, yollar, köprüler karanın üzerindedir; bitkiler ve birçok canlı da toprakla yaşar.” açıklamasını yapar. Çocuklardan toprağa ihtiyaç duyan bir canlı söylemelerini ve nedenini gerekçelendirmelerini ister. Öğretmen, “Şiddetli yağmur yağdığında ya da rüzgâr estiğinde toprak yerinde kalır mı?” sorusuyla merak uyandırır. Çocuklar önce düşünür, sonra başparmaklarını yukarı, aşağı ya da yana tutarak tahminlerini gösterir ve isteyenler nedenini açıklar. Öğretmen, “Toprağın su veya rüzgâr etkisiyle bulunduğu yerden başka bir yere sürüklenmesine erozyon denir.” diyerek kavramı çocukların sözleriyle tekrar eder. Ağaçların ve bitkilerin kökleriyle toprağı tuttuğunu, ormanların çoğalmasının toprağın sürüklenmesini azaltabildiğini açıklar. Ağaç kesme, çevreyi kirletme ve doğal kaynakları dikkatli kullanmamanın toprağı ve toprakta yaşayan canlıları zor durumda bırakabileceğini belirtir. “Toprağı korumak için neler yapabiliriz?” sorusuna yargılamadan cevap verir. Öğretmen iki leğeni yan yana koyar ve her birine benzer miktarda toprağın tümsek yapılacağını söyler. İki gönüllü çocuk, öğretmenin yönlendirmesiyle toprağı leğenlere aktarır; diğer çocuklar uzaktan gözlem yapar. Birinci tümseğin çıplak toprak olduğunu belirtir. İkinci tümseğin üzerine çocuklar sırayla çimleri yerleştirir ve dal parçalarını koyar. Öğretmen, “İki tümseğe de aynı miktarda su dökersek hangisinden daha çok toprak taşınır? Neye dayanarak bunu düşünüyorsun?” diye sorar. Çocukların tahminlerini “çıplak toprak” ve “çimli-dallı toprak” ifadeleriyle tekrarlar; farklı tahminlerin deneyi izleyerek kontrol edileceğini söyler. Çocuklar güvenli mesafede dururken öğretmen ilk kavanozdaki suyu çıplak toprak tümseğinin üst kısmına yavaşça boşaltır. Çocuklar suyun rengini, toprağın hareketini ve leğenin alt kısmında biriken toprağı dikkatle izler. Ardından ikinci kavanozdaki suyu çimli ve dallı tümseğe aynı biçimde döker. İki gözlemi karşılaştırmaları için kısa bir bekleme süresi verir. “Nerede daha fazla toprak hareket etti?”, “Çimler ve dallar suyun önünde ne yapmış olabilir?” sorularıyla çocukların kanıta dayalı açıklamalar kurmasını destekler. Gerekirse “Bitkilerin kökleri gerçek doğada toprağı daha da sıkı tutar; bu model bize bitki örtüsünün koruyucu etkisini gösteriyor.” diyerek sonucu netleştirir. Geçiş için öğretmen “Şimdi toprağı koruyan bir orman olalım.” der. Çocuklar oldukları yerde ayaklarını sağlam basıp kök gibi durur, kollarını dal gibi açar; öğretmenin “rüzgâr” ve “yağmur” sözcüklerinde kontrollü biçimde sallanırlar. “Köklerimiz toprağı tutuyor.” cümlesinde yeniden dengeli dururlar. Ardından çocuklar şiiri önce öğretmeni dinleyerek, sonra dize sonlarını birlikte tamamlayarak ve son tekrarında hareketlerle söyler: “Solucanlar, böcekler, / Toprak altını severler, / Bitkiler köklerini, / Toprak altına sererler. / En sevdiğim çiçeğim, / Toprak sayesinde, / Büyür, kocaman olur, / Ben de ona su veririm.” Çemberde deney sonucu birlikte özetlenir. Öğretmen ölçme sorularını sorar: “Dünyamızın üstünde neler var?”, “Toprak, kaya ve taşların oluşturduğu kısma ne denir?”, “Erozyon nedir?”, “Erozyon nasıl engellenir?” Çocuklar deneyde gördüklerinden örnek vererek konuşur; öğretmen her çocuğun katılımını destekler ve “Toprağı korumak canlıların yaşamını da korur.” sonucunu vurgular. Son olarak çocuklara konuya uygun çalışma kâğıtları dağıtılır, yönerge kısa cümlelerle açıklanır; çocuklar erozyonu azaltan durumu seçip işaretler veya tamamlar, gereksinim duyanlara ipucu ve bireysel destek verilerek çalışma kâğıtları çocuklarla yapılır.