Karada, Havada ve Suda Yaşayan Hayvanları Öğreniyorum

Öğretmen, minderleri yarım ay biçiminde yerleştirir; hikâye kitabında hayvanların yaşam alanlarını gösteren sayfaları önceden işaretler. Her masa için yaşam alanı başlıklı ana kâğıtlar, hayvan figürlü kâğıtlar, boya kalemleri, makas ve yapıştırıcı hazırlar. Çocukları karşılayıp “Bugün hayvanların evlerini, yiyeceklerini ve onları nasıl koruyabileceğimizi araştıracağız.” der. Çocuklar “Ben küçük kaplanım, taştan taşa atlarım; minderleri görünce üstlerine zıplarım.” tekerlemesini söyleyerek, birbirlerine mesafe bırakarak minderlerine geçerler. Öğretmen, “Kaplan gibi güçlü ama arkadaşlarına dikkat eden adımlarla yürüyelim.” diyerek güvenli geçişi modeller. Hikâye kitabından seçilen resimleri göstererek “Bu hayvan nerede yaşıyor olabilir? Bunu hangi ayrıntıdan anladın?” diye sorar. Çocukların tahminlerini dinler; kanat, yüzgeç, ayak, su, ağaç, toprak ve yuva gibi ipuçlarını resim üzerinde işaret etmelerini ister. “Kartal çoğunlukla havada uçar ve yüksek yerlere yuva yapar; aslan karada yaşar; kaplumbağanın bazı türleri hem karada hem suda yaşayabilir.” açıklamasını yapar. Çocuklar seçtikleri bir hayvanın hareketini canlandırır; öğretmenin “Hava!”, “Kara!”, “Su!” çağrısında sırasıyla kanat çırpma, sessiz yürüme ya da yüzme hareketi yapar. “Kaplumbağa!” denildiğinde iki yaşam alanını da kullanabildiğini göstermek için önce yürür, sonra yüzme hareketi yaparlar. Amaç en hızlı olmak değil, hayvanın hareketini dikkatle temsil etmektir. Öğretmen kitabın hayvan beslenmesiyle ilgili resimlerinden yararlanarak “Hayvanlar yemek yemezse ne olur?” sorusunu sorar. Çocukların gerekçelerini aldıktan sonra yalnız et yiyen hayvanlara etçil, bitkilerle beslenenlere otçul, hem bitki hem hayvansal besin yiyenlere hepçil denildiğini açıklar. Aslan ve kartalı etçil; inek, at ve zürafayı otçul; ayı, karga ve tavuğu hepçil örnekleriyle konuşur. “Bir hayvanın ne yediğini bilmek, yaşadığı yerle ilgili bize nasıl ipucu verir?” sorusuyla çocukların yaşam alanı-besin ilişkisi kurmalarını destekler. Yanıt vermekte zorlanan çocuklara iki seçenek sunar; ileri düzeyde açıklama yapanları “Bunu düşünmene hangi özellik yardım etti?” diyerek gerekçelendirmeye teşvik eder. Yuvalar üzerine konuşurken “İnsanların evleri varsa hayvanların da güvenle dinlendiği, yavrularını büyüttüğü yuvaları vardır.” der. “Bir hayvan yuvasını kaybederse ne olur?” ve “İnsanlar doğaya zarar verirse hangi canlılar etkilenir?” sorularını yöneltir. Çocukların fikirlerini yargılamadan dinler; hayvanları rahatsız etmemek, yuvalarına dokunmamak, çevreyi temiz tutmak ve yardıma ihtiyaç duyulan hayvanlar için yetişkinlerden destek istemek gibi koruyucu davranışları birlikte belirler. Kısa hayvan bilmeceleri sorar; çocuklar cevabı söylemeden önce bir ipucu isteyebilir veya arkadaşının fikrine ekleme yapabilir. Öğretmen “Şimdi kendi yaşam alanı haritamızı tasarlayalım.” diyerek çocukları sakin adımlarla masalara alır. Çocuklar ana kâğıttaki hava, kara ve su bölümlerini istedikleri uygun tonlarla boyar; hayvan figürlerini renklendirir. Her çocuk en az üç figür seçer; seçme hakkı çocuklara aittir. Öğretmen makası başparmak yukarıda tutarak çizgi üzerinden kesmeyi gösterir ve gereksinim duyan çocuklara kâğıdı sabitleme desteği verir. Çocuklar kestikleri figürleri önce yapıştırmadan alanlara yerleştirir, bir akranıyla yerlerini kontrol eder ve “Ben kartalı havaya koydum, çünkü...” cümlesini tamamlar. Hem karada hem suda yaşayan kaplumbağa için iki alanı gösteren bir yer seçebilir ya da iki yaşam alanına yakın yerleştirebilirler. Kararlarını açıklayan çocukların figürleri yapıştırılır; aslan, kartal ve kaplumbağa figürlerinin arkasına küçük kâğıt halkalar yapıştırılarak resimden yükseliyor görünmeleri sağlanır. Çalışmalar kurumaya bırakılırken çocuklar yeniden minderlere geçer. Öğretmen, “Şşşt, bir kanat sesi, su sıçraması ya da yaprak hışırtısı duyuyor musunuz?” diyerek kısa bir dinleme oyunu başlatır. Çocuklar seçtikleri hayvanın sesini ya da hareketini sessizce canlandırır; arkadaşları hayvanı ve yaşadığı yaşam alanını tahmin eder. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.