Doğal Afetler ve Deprem

Öğretmen çocuklar gelmeden önce minderleri güvenli aralıklarla yerleştirir; legoları, köpük bardakları, oyuncakları ve boya kalemlerini masalara küçük gruplar için dağıtır. Toprakla cam kavanozun çevresinde alçak bir dağ oluşturur; sirke, karbonat, su, gıda boyası, isteğe bağlı deterjan ve haşlanmış yumurtayı yalnızca öğretmenin kullanacağı bir yerde tutar. Çocuklar minderde yarım ay olur. Öğretmen dünya maketini göstererek “Dünya bizim evimiz. Bazen doğada çok güçlü olaylar olur. Deprem bunlardan biridir.” der. “Deprem olunca bedenimizle ne yapabiliriz?” sorusundan sonra çocukların cevaplarını dinler ve “Korkarsak öğretmenimizin sesini dinleriz; birlikte güvende oluruz.” diyerek güven duygusunu destekler. Öğretmen deprem, yağmurun çok yağmasıyla oluşan sel, rüzgâr ve yanardağ için kısa beden hareketleri modelleyerek çocuklardan kendisine eşlik etmelerini ister. Her hareketten sonra “Bu deprem mi, sel mi?” diye iki seçenek sunar. Çocukların sözcükle yanıt vermesi zorunlu değildir; işaret etmeleri veya hareketi yapmaları kabul edilir. Ardından parmak oyununu yavaşça söyler: “Bir adam kayadan evini yapar… Yağmur yağıyor, seller akıyor, fakat ev yıkılmıyor. Bir adam kumdan evini yapar… Yağmur yağıyor, seller akıyor, fakat ev yıkılıyor.” Çocuklar elleriyle yağmur, akış ve ev hareketlerini tekrarlar. Öğretmen “Sağlam evler bizi korumaya yardım eder.” cümlesini vurgular. Masalara ikişer-üçer çocuk davet edilir. Her grup legolar, köpük bardaklar ve oyuncaklarla bir ev yapar. Öğretmen “Önce bardakları ya da legoları yere koy, sonra üstüne bir parça ekle.” diye tek basamaklı model verir. Yapılar bittikten sonra masaya çok hafifçe dokunur; çocuklar yapının sallanmasını gözlemler. “Hangisi daha dengede durdu?” sorusuna çocuklar göstererek cevap verir. Yıkılan yapı için “Yeniden deneyebiliriz.” denir; hız ya da kazanma vurgusu yapılmaz. Çocuklar isterlerse daha geniş tabanlı bir yapı kurmayı dener. Geçiş için öğretmen “Ben küçük kaplanım, taştan taşa atlarım, minderleri görünce üstlerine zıplarım.” tekerlemesini söyler. Çocuklar tekerlemeye eşlik ederek kendi minderlerine geçer. Öğretmen önce kendisi çömelir, başını kollarıyla korur ve sağlam bir mobilyanın yanında tutunma hareketini gösterir: “Sarsıntı sesi duyunca: çök, kapan, tutun.” Çocuklar öğretmenin yanında yavaşça dener. Öğretmen masaya önceden anlaşılmış hafif vuruşlar yapar; çocuklar en yakın güvenli noktada çök-kapan-tutun yapar. “Sarsıntı bitti, öğretmenini dinle.” sözünden sonra çocuklar bulundukları yerde bekler. Öğretmen, gerçek bir durumda sınıftan yalnızca yetişkin yönlendirmesiyle ve sakin biçimde çıkılacağını açıklar. Hazırlanan deprem çantası görselini gösterip “Su ve gerekli eşyalar için çanta hazırlanır; çantayı yetişkinler uygun yere koyar.” der. Çocuklar yeniden yarım aya alınır. Öğretmen haşlanmış yumurtayı gösterir, “Yumurta gibi dünyanın da katmanları var.” diyerek kabuğu, beyazı ve sarıyı çocukların görmesini sağlar. Sarının dünyanın çok sıcak iç kısmını temsil ettiğini söyler. Ardından kavanozun çevresindeki toprak dağına çocuklar uzaktan bakarken karbonat, renkli su ve sirkeyi kendisi ekler. “Sence dağın içinden ne çıkacak?” diye tahminleri alır. Köpürme başlayınca “Yanardağdan lav çıkıyormuş gibi görünüyor.” der; çocuklar ellerini malzemelere sürmez ve hiçbir malzemeyi ağızlarına götürmez. Deneyden sonra “Ne gördün?” sorusuyla kısa paylaşımlar yapılır. Son değerlendirmede çocuklar seçtikleri bir etkinliği hareketle ya da sözcükle anlatır. Öğretmen “Bugün neler yaptık?”, “Hangi etkinlik senin dikkatini çekti?”, “Doğal afetler nelerdir?”, “Depremden önce, deprem sırasında ve depremden sonra neler yapmalıyız?” ve “Deprem çantasının içinde neler olmalı?” sorularını kısa, anlaşılır biçimde sorar; her çocuğun yanıtı kabul edilir. Ardından çalışma kâğıtları dağıtılır, çocuklara yaşlarına uygun yönerge açıklanır ve gerektiğinde bireysel destek verilerek çalışma kâğıtları çocuklarla yapılır.