Eksiltme Yapmayı Öğreniyorum / Çıkarma İşlemine Giriş

Öğretmen oyun alanında çocukların güvenle yan yana durabileceği boş bir sıra düzeni oluşturur; fasulye veya sayma çubuklarını daha sonra kullanılmak üzere masalara, çocuk başına en fazla on tane olacak biçimde hazırlar. Çocukları yanına çağırıp iki avucunda on sayma çubuğunu gösterir ve birlikte dokunarak 1’den 10’a kadar sayar. “Şişeler sallanırken bir şişe düşerse, sallanan şişelerin sayısı artar mı, azalır mı?” diye sorar; çocukların tahminlerini dinler. “Bugün eksiltmeyi, yani gruptan bazılarını ayırınca kaç tane kaldığını bedenimizle ve fasulyelerimizle bulacağız.” açıklamasını yapar. Öğretmen “10 Küçük Şişe Sallanıyor” oyununu modellemek için birkaç çocukla kısa bir prova yapar. Şişe olan çocuklar yerlerinde küçük ve yavaş salınımlar yapar; “düştü” dendiğinde itmeden, birbirine dokunmadan dizlerini bükerek çömelir veya yere oturur. Çocuklar oturmayı ya da şişe olmayı istemezse ritim tutma ve sayma görevini seçebilir. Öğretmen, “Herkesin kendi alanı var; arkadaşımız düşünce yanına koşmuyoruz, gözümüzle sayıyoruz.” diyerek güvenlik kuralını hatırlatır. On çocuğun şişe olduğu ilk turda diğer çocuklar yarım ay biçiminde oturur, dizlerine hafifçe vurarak ritim tutar. Öğretmen çocuklarla birlikte “10 küçük şişe sallanıyor, içlerinden birisi pat diye düştü yere.” dizesini söyler ve bir çocuğu işaret eder. İşaret edilen çocuk güvenli biçimde oturur. Öğretmen durup “Kaç şişe sallanmaya devam ediyor? Önce tahmin edelim, sonra birlikte sayalım.” der. Ayakta kalan çocuklar dokunmadan gözle sayılır ve “10’dan 1 eksildi, 9 kaldı.” cümlesi birlikte söylenir. Aynı akış 9’dan 1’e kadar sürdürülür; her dizede bir çocuk oturur, kalanlar yeniden sayılır. Son dizede “Hiç küçük şişe sallanmıyor.” denir. Herkesin rol alabilmesi için yeni çocuklarla ikinci, daha kısa bir tur yapılır; öğretmen gerektiğinde başlangıcı 5 şişe seçerek görevi kolaylaştırır. Geçiş için öğretmen “Şişeler uyudu, şimdi masalara sessiz adımlarla gidip fasulyeleri uyandıralım.” der. Çocuklar masalara geçer ve önlerindeki fasulye veya sayma çubuklarını sıraya dizer. Öğretmen önce beş nesneyi yavaşça sayıp ikisini kenara ayırarak model olur: “Başta 5 vardı. 2 tanesini ayırdım. Sırada kaç kaldı?” Çocukların kalan üç nesneyi işaret ederek saymalarını bekler ve “5’ten 2 eksilince 3 kalır.” diyerek somut sonucu söze döker. Sayı sembolü yazmaları beklenmez; önemli olan başlangıç miktarını, ayrılanları ve kalanı doğru saymalarıdır. Çocuklar ikili küçük gruplarda dönüşümlü çalışır. Bir çocuk 4-10 arasında bir miktar nesne dizer, arkadaşına “Kaç tane ayırayım?” diye sorar; seçilen 1, 2 ya da 3 nesne kenara alınır. Diğer çocuk önce kalanı tahmin eder, sonra sayarak kontrol eder ve sonucu söyler. Ardından roller değişir. Öğretmen grupları dolaşır; zorlanan çocuğa daha az nesneyle başlayıp “Önce hepsini say, sonra ayırdıklarını göster, şimdi kalanları say.” şeklinde iki-üç aşamalı kısa yönerge verir. Hazır olan çocuklardan, “6 fasulyeden 2’si ayrılırsa neden 4 kalır?” sorusuna nesneleri göstererek açıklama yapmaları istenir. Öğretmen “Şişe-dur, fasulye-say” hareket oyununu başlatır. Çocuklar masalarının yanında ayakta ritimle sallanır; öğretmen “7 şişeden 1’i düştü” gibi bir durum söyler. Çocuklar parmaklarıyla ya da önlerindeki nesnelerle kalan miktarı gösterir, ardından öğretmenin “dur” işaretinde donar. Birkaç farklı örnekte çocukların birbirlerinin çözümünü dinlemesine fırsat verilir; sonuç farklıysa nesneler yeniden sayılarak birlikte kontrol edilir. Hız yerine dikkat ve birlikte düşünme vurgulanır. Çocuklar çemberde buluşur. Öğretmen şu soruları sırayla yöneltir: “Sallanan şişelerimiz ilk başta kaç taneydi?”, “10'dan önce gelen sayı kaçtır?”, “Oyun sırasında yere düşerken ne hissettiniz?”, “Marketten aldığınız 5 şekerden 2'sini yerseniz kaç şekeriniz kalır?”, “Fasulyelerle yaptığımız çıkarma işleminde hangi sayıları kullandık?” ve “Şarkıda her dizede bir şişe düştüğünde, kalan şişe sayısı nasıl değişti?” Çocuklar soruları ister sözle, ister fasulye veya sayma çubuklarını göstererek yanıtlar. Etkinlik uygulaması tamamlandıktan sonra konuya ve hedef yaş grubuna uygun hazırlanmış çalışma kâğıtları çocuklarla uygulanır. Öğretmen çalışma kâğıdı yönergelerini yaş düzeyine göre açıklar, çocukların çalışmalarını gözlemler ve gerektiğinde bireysel destek sunar.